INAUGURACJA SCENY LETNIEJ

Pomysłodawcą budowy otwartej sceny w sopockim lesie był Paul Walther-Schäffer, kapelmistrz Teatru Miejskiego w Gdańsku przy Targu Węglowym. W 1909 roku, podczas jednego ze spacerów po leśnych wzgórzach otaczających Sopot, natrafił kilkaset metrów od Doliny Prątki na rozległą polanę otoczoną stromymi wzgórzami, charakteryzującą się doskonałą akustyką. W ten sposób po długich poszukiwaniach odnalazł wreszcie miejsce, które było idealne do realizacji jego upragnionego pomysłu– utworzenia sceny na wolnym powietrzu. Do swojej idei udało mu się przekonać ówczesnego burmistrza Sopotu Maxa Woldmanna. To właśnie dzięki jego zainteresowaniu projektem i poparciu uzyskano zgodę na budowę nowego teatru, którą rozpoczęto wiosną 1909 roku. Scenę zaprojektował Paul Walther-Schaffer. Jej wykonanie powierzono architektowi miejskiemu Paulowi Püchmüllerowi. Po czterech miesiącach prac obiekt. Wybudowanie Opery Leśnej było, obok innych inwestycji uzyskania połączenia kolejowego, budowy Łazienek, Zakładu Balneologicznego czy kortów tenisowych, kolejnym etapem przeobrażenia miasta w światowy kurort.

PIERWSZE SUKCESY

Sukces, jaki odniosła Opera Leśna w pierwszym roku działalności, sprawił, że w następnym sezonie zdecydowano się na przygotowanie dwóch inscenizacji. W 1910 roku zaprezentowano I i III akt Tannhäusera Richarda Wagnera orazZłoty krzyż Ignaza Brülla. W kolejnych latach na scenie leśnej gościł bardzo urozmaicony repertuar. Wystawiano przeważnie dzieła lżejsze, np. Sprzedaną narzeczoną Bedřicha Smetany (1912) oraz Barona cygańskiego Johanna Straussa (1913). Kierownictwo artystyczne Opery Leśnej do roku 1921 spoczywało w rękach Paula Walthera Schäffera.

I WOJNA ŚWIATOWA

Wybuch I wojny światowej zahamował dalszy rozwój obiektu. Jeszcze w roku 1915 wystawiono dramat Jedermann Hugona von Hofmannsthala, po czym leśna scena zamilkła na trzy kolejne lata. Obiekt został ponownie uruchomiony w roku 1919. Pierwsze lata powojenne okazały się dla OperyLeśnej niełatwe. W krótkim czasie odeszło dwóch współtwórców przedsięwzięcia – w 1919 roku zmarł burmistrz Max Woldmann, a dwa lata później Paul Walther-Schäffer.Jego ostatnią sopocką realizacją była opera Fidelio Ludwiga van Beethovena, wystawiona w 1921 roku z okazji 150. rocznicy urodzin kompozytora.

RICHARD WAGNER W OPERZE

W latach 1922–1929 w Operze Leśnej prezentowano wyłącznie dzieła Richarda Wagnera. Na początku lat 30. kilkakrotnie uczyniono odstępstwo od tej reguły. W 1930 roku w ogóle zrezygnowano z Wagnera, prezentując w zamian operę Wolny strzelec Carla Marii von Webera. W 1932 roku obok wagnerowskiego Lohengrina wystawiono Niziny Eugene d’Alberta, a w roku następnym poza Tannhäuserem sopocka publiczność mogła obejrzeć również Fidelia Ludwiga van Beethovena.

 FESTIWALE WAGNEROWSKIE

Od 1934 roku na scenie Opery Leśnej niepodzielnie królowały dzieła Wagnera. W latach 30. festiwale wagnerowskie osiągnęły maksymalną frekwencję. W 1936 roku roczna liczba widzów na wszystkich przedstawieniach przekroczyła 30 tys. osób. Festiwale wagnerowskie w Operze Leśnej zyskały międzynarodową sławę nie tylko dzięki rozmachowi inscenizacyjnemu, ale przede wszystkim dzięki niezwykle wysokiemu poziomowi artystycznemu.Do udziału w przedstawieniach dyrektor Hermann Merz angażował najwybitniejszych dyrygentówi solistów z wielu ośrodków niemieckich (Hamburg, Berlin, Drezno, Hamburg, Karlsruhe, Monachium i in.), a także z Austrii (Wiedeń).

ROLA FESTIWALI WAGNEROWSKICH

Festiwale wagnerowskie miały jednak również swój wydźwięk polityczny.  W okresie Wolnego Miasta Gdańska miały one wzmacniać niemiecką kulturę na Wschodzie. Z tego względu od samego początku festiwale były dotowane ze środków Rzeszy. Aspekt propagandowy zyskał na znaczeniu w latach 30., po przejęciu władzy przez nazistów.

OPERA W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ

Ze względu na propagandowe znaczenie imprezy wybuch II wojny światowej nie wpłynął początkowo na organizację festiwali wagnerowskich. Opery Wagnera nadal były wystawiane z wielkim rozmachem, zmieniła się jednak nieco festiwalowa publiczność. Na widowni coraz liczniej pojawiali się przebywający w Sopocie urlopowani żołnierze, a także zorganizowane grupy robotników i członków organizacji hitlerowskich, m.in. „Kraft durch Freude” (niem. „siła przez radość”). Epoka festiwali wagnerowskich w Operze Leśnej zakończyła się ostatecznie w roku 1942 wystawieniem Śpiewaków norymberskich oraz Zygfryda. Wieloletni dyrektor opery,Hermann Merz, zmarł w Sopocie w 1944 roku.

 OPERA PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ

Po zakończeniu działań wojennych zarządcą teatru została Filharmonia Bałtycka. Amfiteatr był wykorzystywany okazjonalnie. Organizowano różnego rodzaju imprezy artystyczne oraz propagandowe, w tym obchody świąt państwowych, występy zespołów folklorystycznych, akademie oraz koncerty symfoniczne.

DNI MORZA

W czerwcu 1945 roku na terenie obiektu zorganizowano Święto Żołnierza Polskiego oraz Dni Morza, w ramach których odbył się Wielki Festiwal Muzyki Polskiej. Z uwagi na ogromne zainteresowanie ze strony publiczności 29 czerwca i 2 lipca 1945 roku odbyły się dwa koncerty o tematyce głównie patriotycznej, których repertuar stanowiły m.in. popularne melodie autorstwa polskiego kompozytora Stanisława Moniuszki. Wśród artystów, którzy wystąpili wówczas na scenie, znaleźli się pianiści: profesor Władysław Walentynowicz, późniejszy twórca szkolnictwa muzycznego w Sopocie, Jan Gorbaty, Stanisław Staniewicz, Mieczysław Wróblewski, Stanisław Bielicki; śpiewacy: Maurycy Janowski, późniejszy pedagog na Wydziale Wokalnym Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Sopocie, Maria Bojar-Przemieniecka, związana przed wojną z Operą Warszawską, Barbara Bragińska, Kazimierz Czekotowski i Zbigniew Platt. Występy muzyczne zostały wzbogacone recytacją wierszy w interpretacji aktorki teatralnej i filmowej Janiny Poraskiej. Od tego momentu ulica prowadząca do Opery Leśnej nosi nazwę Stanisława Moniuszki. W 1955 roku przeprowadzono remont Opery Leśnej.

MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL PIOSENKI

Nowy rozdział w historii Opery Leśnej rozpoczął się w 1961 roku wraz z pojawieniem się idei międzynarodowych festiwali piosenki. Pomysłodawcą imprezy był dyrektor Redakcji Muzyki Rozrywkowej Polskiego Radia, pianista i kompozytor Władysław Szpilman (bohater filmu Romana Polańskiego Pianista). To on w 1961 roku zgłosił pomysł, aby w Sopocie urządzić pierwszy w tzw. krajach demokracji ludowej międzynarodowy festiwal piosenki, ale trzy pierwsze Międzynarodowe

Festiwale Piosenki „w Sopocie” z uwagi na kapryśną deszczową pogodę odbywały się… w Gdańsku. W tym czasie przeprowadzono gruntowny remont sopockiego amfiteatru. Festiwal w roku 1964 na stałe zagościł w zadaszonej już Operze Leśnej, w pełni spełniającej wymogi zarówno akustyczne, jak i reprezentacyjne wydarzenia

KONFERANSJERZY

Pierwszym konferansjerem festiwalu był Lucjan Kydryński, znany dziennikarz muzyczny i prezenter. Razem z nim artystów przedstawiały Irena Dziedzic i Zofia Słaboszewska. W kolejnych latach obok Lucjana Kydryńskiego występy zapowiadali m.in.: Mieczysław Voit, Elżbieta Czyżewska, Renata Mauro, Bożena Walter, Walentyna Leontiewa, Helga Vlahović, Krystyna Loska, Edyta Wojtczak, Bogumiła Wander, Włodzimierz Nawotka, Elżbieta Goetel, Wanda Neuman, Jacek Bromski, Krzysztof Materna, Andrzej Jaroszewski i Elżbieta Śmiarowska.

ORGANIZACJA FESTIWALU W SOPOCIE

Formuła festiwalu była wielokrotnie modyfikowana. Początkowo w ramach festiwalu odbywały się dwa konkursy – Dzień Polski, w którym swoje utwory prezentowali jedynie rodzimi wykonawcy, oraz Dzień Międzynarodowy, w którym artyści polscy występowali obok wykonawców zagranicznych. Przyznawano nagrody za dzieło oraz za interpretację, a także szereg nagród specjalnych – nagrodę publiczności, dziennikarzy i inne. W 1967 roku po raz pierwszy odbył się Dzień Płytowy, w którym przyznawano Grand Prix de Disques Sopot. W latach 70. nagroda ta stała się najważniejszym trofeum festiwalowym. W 1973 roku sopocka impreza została przekształcona w międzynarodowy konkurs wytwórni płytowych. THE sopot

ZNACZENIE FESTIWALI

Międzynarodowy festiwal w Sopocie, stanowiący w realiach PRL-u prawdziwe „okno na świat”, od samego początku wywoływał ogromne zainteresowanie i emocje. Pierwsze festiwale wyróżniały się bardzo wysokim poziomem artystycznym. Na sopockiej scenie występowały największe gwiazdy polskiej estrady, m.in. Irena Santor, Sława Przybylska, Violetta Villas, Anna German, Maria Koterbska, Ewa Demarczyk, Urszula Sipińska, Halina Kunicka, Zdzisława Sośnicka, Maryla Rodowicz, Irena Jarocka, Anna Jantar, Izabela Trojanowska, Hanna Banaszak, Krystyna Giżowska, Andrzej Dąbrowski, Czesław Niemen, Stan Borys, Jerzy Połomski, Krzysztof Krawczyk, Zbigniew Wodecki, Michał Bajor, Andrzej Rosiewicz,Filipinki, Czerwone Gitary, Skaldowie, Dwa Plus Jeden, Vox, Breakout. Spośród gwiazd zagranicznych w tamtym okresie do Sopotu przyjechali: Karel   Gott, Boney M, Demis Roussos, Ałła Pugaczowa, Helena Vondráčková, Udo Jürgens, Bobby  w Sopocie utwory weszły do kanonu polskiej muzyki rozrywkowej.

MIEDZYNARODOWY FESTIWAL INTERWIZJI

W 1977 roku po raz kolejny zmieniono formułę sopockich festiwali. Cztery kolejne imprezy w latach 1977–1980 odbywały się pod nazwą Międzynarodowego Festiwalu Interwizji. Początkowo festiwal trwał trzy dni, później najczęściej cztery. Najdłuższy był festiwal w 1976 roku – trwał od 24 do 29 sierpnia. W ciągu tych kilku dni miasto zmieniało się nie do poznania. Na ulicach pojawiały się barwne dekoracje z festiwalowym słowikiem, a w miejscach, gdzie można było spotkać gwiazdy piosenki, gromadziły się tłumy wielbicieli i łowców autografów. Artystów i członków międzynarodowych ekip kwaterowano najczęściej w sopockim Grand Hotelu, który obok Opery Leśnej stawał się wówczas drugim „centrum festiwalowym”.

 OPERA W LATACH 1980 – 1989

Ostatni Festiwal Interwizji w 1980 roku odbywał się w cieniu wydarzeń politycznych. W gdańskiej Stoczni im. Lenina trwały strajki, w kraju wrzało. W tej sytuacji zainteresowanie festiwalem było niewielkie. Planowana na rok 1981 kolejna impreza została odwołana. Wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 roku uniemożliwiło zorganizowanie festiwalu w latach następnych. Wydawało się, że era Międzynarodowych Festiwali Piosenki w Operze Leśnej dobiegła kresu. Jednak w 1984 roku festiwal doczekał się reaktywacji, chociaż już nie jako konkurs Interwizji.Impreza była organizowana z mniejszym rozmachem, ale przetrwała próbę czasu. Niewątpliwie gwiazdą festiwalu w 1984 roku był Charles Aznavour. W kolejnych latach jako goście specjalni w Sopocie wystąpili m.in. Bonnie Tyler, José Feliciano i Johnny Cash. W 1988 roku XXV Międzynarodowy Festiwal Piosenki w Sopocie odbywał się pod hasłem „Srebrnego Jubileuszu”, chociaż od pierwszego festiwalu minęło już27 lat. W 1989 roku festiwal został sprywatyzowany.

 ARCHITEKTURA  OBIEKTU W LATACH 1909 - 1955

W 1909 roku na widowni Opery Leśnej znajdowało się 2000 miejsc siedzących oraz liczne miejsca stojące. Na scenie przewidziano miejsce dla 80 muzyków oraz 200-osobowego chóru.W kolejnych latach obiekt znacznie rozbudowano, dzięki czemu spektakle wagnerowskie w okresie międzywojennym urządzano z ogromnym rozmachem. Skład orkiestry został rozbudowanydo 130 muzyków, chór tworzyło ponad 500 osób. W 1939 roku opracowano plan przebudowy Opery. Nigdy jednak nie został on zrealizowany.

STYLOWY DACH

W 1955 roku przeprowadzono pierwszy powojenny remont. W latach 1961–1963, na potrzeby międzynarodowych festiwali piosenki, obiekt przeszedł całkowitą modernizację. Właśnie wtedy zamontowano charakterystyczny stylonowy dach. Tkaninę o powierzchni 0,4 ha rozpięto na stalowych słupach. Skomplikowana konstrukcja została zaprojektowana przez architekta Janusza Kowalskiego. Montażem zajął się Mieczysław Wizmur. Oprócz tego przebudowano

scenę i widownię. W 1997 roku na terenie Opery Leśnej powstała sala koncertowa, miejsce prób i siedziba Orkiestry Polskiej Filharmonii Kameralnej Sopot. W tym okresie na widowni Opery Leśnej mogło zasiąść 4329 osób. Kanał dla orkiestry miał 110 miejsc.

ARCHITEKTURA OBIEKTU STAN OBECNY

W 2005 roku opracowano projekty przebudowy obiektu. Prace rozpoczęto na jesieni 2009 roku. Nowoczesna widownia mieści 5047 miejsc. Po złożeniu 4 pierwszych sektorów liczba ta wzrasta do 5579. Całkowicie nową widownię przykrywa dach o powierzchni3600 m2, a jego wysokość od poziomu posadzki widowni w najwyższym punkcie wynosi 32 m. Waga samej membrany to ok. 4 t. Przekrój każdej z dwóch głównych rur stalowych z konstrukcji podtrzymującej dach wynosi 1,3 m, a grubość ścianki 7 cm. Rozpiętość ich podpór wynosi odpowiednio 97 m jednej i 104 m drugiej rury konstrukcyjnej.

ARCHITEKTURA OBIEKTU – CIEKAWOSTKI

Waga obecnej konstrukcji stalowej dachu wynosi ok. 950 t, zaś waga konstrukcji wsporczej użytej do montażu konstrukcji głównej wynosiła 800 t. Ponadto w ramach przebudowy i prac remontowych zużyto łącznie ok. 5000 m3 betonu, co wystarczyłoby do wybudowania 25 km chodnika o grubości 20 cm i szerokości 1 m. Około 1000 m3 betonu zużyto tylko na fundamenty blokowe będące oparciem łuków konstrukcji stalowej. Kotwy słupów i odciągów mają głębokość 12 m. Wybudowano także dwie palisady wysokości 16 m z pali CFA. Na ścieżki i ciągi komunikacyjne zużyto 75 000 sztuk kostki brukowej oraz 127 350 sztuk kostki granitowej o powierzchni 3600 m2.

 OPERA PO 1989

W 1989 roku sopocki Festiwal Piosenki – jako pierwsza tej rangi impreza w Europie Wschodniej – został sprywatyzowany. Organizatorem festiwalu została Firma UP International, zaś funkcję prezydenta festiwaluobjął Wojciech Korzeniewski. W tym okresie na scenie sopockiego amfiteatru wystąpiło wielu dobrze znanych publiczności artystów zagranicznych, m.in. Alison Moyet, OMD , Jimmy Somerville, Marillion, Erasure, La Toya Jackson. U boku Grażyny Torbickiej pojawił się prezenter z MT V Paul King. W 1992 roku organizatorem festiwalu została Bałtycka Agencja Artystyczna BA RT. W tym roku koncerty festiwalowe zapowiadali Marek Niedźwiedzki i Simone Angel, a na scenie wystąpili wówczas: Kim Wilde, Sonia, Bobby Kimball, zespół Marillion. W tym roku wprowadzono nowe nagrody muzyczne pod nazwą Bursztynowe Laury, które po roku przerodziły się w Warszawie we Fryderyki – nagrody polskiej branży muzycznej. W roku 1994 w Operze Leśnej jako gwiazdy wystąpili Beverley Craven oraz Paul Young. W 1995 roku na mocy umowy z Miastem Sopot organizatorem imprezyna kolejne dziesięć lat została Telewizja Polska S.A. Do udziału w Festiwalu zapraszała ona gwiazdy światowego formatu, na scenie Opery wystąpili: Chuck Berry, Vaya Con Dios, Vanessa Mae, Annie Lennox, Bryan Adams, UB 40, Lionel Richie, Whitney Houston, Ricky Martin, Texas, Chris Rea, Tanita Tikaram, Kelly Family, Deep Forest, Ace of Base, Era, Boyz II Men, Goran Bregovic i wielu innych. W 2004 roku Sopot zdecydował się powierzyć organizację festiwalu telewizji TVN i podpisał z nią pięcioletnią umowę. Tym samym przełamano w Operze kolejną barierę – tym razem monopolu publicznej telewizji na realizację i transmisję koncertów. TVN przywrócił w odświeżonej formule konkurs o nagrodę Bursztynowego Słowika i sprowadził do Sopotu wielu zagranicznych artystów. Widzowie mogli podziwiać występy takich gwiazd, jak Katie Melua, Norah Jones, Elton John czy legendarnych Scorpions, podczas występu których na scenie pojawili się Grzegorz Markowski i prezydent Lech Wałęsa, by wspólnie odśpiewać wielki przebój niemieckiego zespołu Wind of Change, rockową balladę symbolizującą wiatr zmian, który odmienił nie tylko Polskę, Europęi świat, ale i muzykę rozbrzmiewającą z Opery Leśnej. Lech Wałęsa pojawił się na scenie Opery Leśnej jeszcze raz, w 2006 roku, kiedy wręczał statuetkę Bursztynowego Słowika Eltonowi Johnowi.

 OPERA LEŚNA DZISIAJ

W 2003 roku narodził się nowy festiwal telewizji Polsat– Top Trendy, który okazał się strzałem w dziesiątkę. Jego organizatorzy postanowili zapraszać co roku do Sopotu wykonawców, którzy osiągnęli największe sukcesy w branży muzycznej (Top), oraz takich, którzy mieli szansę je w najbliższym czasie osiągnąć (Trendy). Impreza, odbywająca się na przełomie maja i czerwca, z czasem zmieniła nazwę na Polsat Hit Festiwal, a następnie Polsat SuperHit Festiwal. W latach 2012–2014, po zakończeniu modernizacji obiektu, festiwal nawiązujący do tradycji międzynarodowych sopockich festiwali piosenki organizowała Telewizja Polsat. W 2017 roku sopocki festiwal powrócił do Opery Leśnej, a koncerty były transmitowane przez telewizję TVN. Opera Leśna to jeden z najpiękniejszych obiektów amfiteatralnych w Europie. Obecnie w przestrzeni obiektu odbywają się festiwale muzyczne, koncerty polskich i zagranicznych gwiazd, widowiska teatralne, konferencje, spotkania z twórcami, warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz imprezy okolicznościowe. Obiekt jest udostępniony zwiedzającym przez cały rok.